Κουδαρίτικα: Η διάλεκτος των Μαστόρων της Κρανιάς (ΒΙΝΤΕΟ)

 

Σύνταξη: Σμαρώ Παυλού

Ένα ιδιαίτερο γλωσσικό ιδίωμα από την περιοχή της Ελασσόνας είναι τα κουδαρίτικα, η διάλεκτος των μαστόρων της Κρανιάς, που στο πέρασμα των αιώνων αφομοιώθηκε από όλους τους κατοίκους του ορεινού χωριού και τους βοήθησε να αντεπεξέλθουν σε δύσκολες εποχές. Τα μαστόρικα της Κρανιάς διασώζονται από πρόσφατες εκδόσεις ντόπιων συγγραφέων αλλά και μέσα από τη συνέχιση της μουσικής παράδοσης.

Τα ” κουδαρίτικα ” διακρίνονται για τον συνθηματικό, αλλά και λαϊκότροπο χαρακτήρα τους. Για τα “μαστόρικα ” που είχαν αφομοιωθεί πλήρως στην καθημερινή γλωσσική επικοινωνία των Κρανιωτών και στο τοπικό τους γλωσσικό ιδίωμα, η πρώτη καταγραφή είχε γίνει από τον Λευτέρη Λάλο.

Μια μετάφραση του Ουίλιαμ Σαίξπηρ στο τοπικό γλωσσικό ιδίωμα των Κρανιωτών, στο πλαίσιο πτυχιακής εργασίας, στάθηκε η αφορμή για μετάφραση του “Πλούτου ” του Αριστοφάνη στην λεγόμενη “ξηροκρανιώτικη ντοπιολαλιά ” από τον συγγραφέα, Γιώργο Μπαλή.

Η αγάπη του για την Κρανιά Ελασσόνας, τον οδήγησε στην έκδοση βιβλίου με τίτλο “Μάστοροι και Λαϊκή Αρχιτεκτονική της Ξηροκρανιάς-Κουδαρίτικα”, όπου καταγράφεται η συνθηματική γλώσσα που ονομάζεται τα “μαστόρικα “.

Το γλωσσικό ιδίωμα της Ξηροκρανιάς φαίνεται να επηρεάζεται δραστικά από την Θεσσαλική διάλεκτο και αναμφισβήτητα η καταγραφή του παρουσιάζει επιστημονικό ενδιαφέρον.

Ρεπορτάζ: Βαγγέλης Μητρούσιας

Δείτε ολόκληρο το ρεπορτάζ και το βίντεο από την σελίδα της ΕΡΤ πατώντας εδώ: ΕΡΤnews.

Child in Time

 

Λεξικό Λαρισαίων Συγγραφέων

ΒΙΒΛΙΟ: ΛΕΞΙΚΟ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ, ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΒΑΪΟΣ ΚΟΥΤΡΙΝΤΖΕΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΕΝΥΠΝΙΟ

ΧΡΟΝΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2022

ΣΕΛΙΔΕΣ: 1044

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Κυκλοφόρησε το «Λεξικό Λαρισαίων Συγγραφέων-Βιβλίο Πρώτο» του Λαρισαίου συγγραφέα Βάιου Κουτριντζέ από τις εκδόσεις «Ενύπνιο»: https://www.enipnio.gr/ . Όπως μας πληροφόρησε ο συγγραφέας, απαιτήθηκαν δέκα χρόνια, για να ευοδωθεί αυτή η κοπιώδης προσπάθεια. Το βιβλίο είναι ένα εγκυκλοπαιδικό λεξικό των Λαρισαίων συγγραφέων από την Αρχαιότητα έως το 2020. Στις 1040 σελίδες του, παρουσιάζονται τα εργοβιογραφικά στοιχεία 607 συγγραφέων, καταγράφονται 4500 τίτλοι βιβλίων και περιλαμβάνονται 1250 εικόνες δημιουργών και των εκδοθέντων έργων τους. Πέραν των ανωτέρω, το βιβλίο είναι κι ένα πόνημα δοκιμιακού χαρακτήρα, που περιέχει συνοπτικά την ιστορία της περιοχής σε συνδυασμό με την πνευματική ανέλιξη, ενδιαφέροντα Συμπεράσματα, διαφωτιστικά Γραφήματα, απαραίτητες Σημειώσεις, κατατοπιστικά Ευρετήρια και αναλυτική Βιβλιογραφία. Το χρονικό εύρος της μελέτης εκτείνεται σε χρονικό βάθος 25 περίπου αιώνων κι επιμερίζεται, μόνο για τις ανάγκες της μελέτης, σε 4 περιόδους, οριζόμενες από χαρακτηριστικά ιστορικά ή λογοτεχνικά γεγονότα ως εξής:

1η περίοδος: 5ος π.Χ. αι. - 5ος μ.Χ., από τον Ιπποκράτη έως τον τελευταίο διαπιστωμένο Λαρισαίο συγγραφέα, τον μαθηματικό Δομνίνο τον Λαοδικέα.

2η περίοδος: 5ος μ.Χ. - 1423 μ.Χ., δηλαδή από το τέλος της 1ης περιόδου έως την οριστική κατάληψη της Λάρισας από τους Οθωμανούς.

3η περίοδος: 1423μ.Χ. - 1898 μ.Χ., δηλαδή από το τέλος της 2ης περιόδου έως την οριστική αποχώρηση των Οθωμανών από την περιοχή. Περιλαμβάνει επομένως και το χρονικό διάστημα 1881 - 1898.

4η περίοδος: Το χρονικό διάστημα 1898 μ.Χ. - 2020 μ.Χ.

Για την τοπική Γραμματεία, δηλαδή για το σύνολο των έργων του γραπτού λόγου στην περιοχή του ν. Λάρισας, το Λεξικό αποτελεί ένα καινοφανές, πρωτότυπο έργο, που συστήνει στο Λαρισαίο, αλλά και σε κάθε αναγνώστη, ένα μεγάλο αριθμό Λαρισαίων συγγραφέων, που δραστηριοποιήθηκαν στο παρελθόν ή δραστηριοποιούνται σήμερα και θέτει στη διάθεση των ιστορικών και κριτικών της Λογοτεχνίας διάφορα συμπεράσματα, που μπορούν να χρησιμοποιήσουν στην κατάρτιση των δικών τους μελετών, όπως επί παραδείγματι το πλήθος των συγγραφέων ανά συγγραφικό είδος: πεζογραφία - ποίηση - παιδική λογοτεχνία - μελετήματα, λησμονημένους ή τελείως άγνωστους συγγραφείς, κ.ά.. 

Μετά την έκδοση αυτού του Λεξικού, θα διαλυθεί η εσφαλμένη άποψη που πλανάται, και ενίοτε διατυπώνεται, ότι δεν υπήρξαν Λαρισαίοι πνευματικοί άντρες κατά την Αρχαιότητα και θα γίνει αντιληπτό ότι οι Λαρισαίοι συγγραφείς των προεπαναστατικών χρόνων, διδάσκαλοι-λόγιοι-διαφωτιστές, με τη δράση και τα έργα τους, έπαιξαν σημαντικότατο και καίριο ρόλο στη δημιουργία εθνικής συνείδησης στους υπόδουλους Έλληνες και βοήθησαν στο ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821. 

Οι αναγνώστες θα διαπιστώσουν, ακόμη, ότι πολλοί συμπολίτες τους εργάζονται αθόρυβα, αναλώνοντας χρόνο και χρήματα, με ανιδιοτέλεια, για τη βελτίωση του πνευματικού επιπέδου των κατοίκων του ν. Λάρισας, αλλά και την ανάδειξη της Λάρισας ως περιφερειακής πόλης με έντονες πνευματικές ανησυχίες.

Τέλος, ο συγγραφέας μας γνώρισε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η συλλογή στοιχείων για την κατάρτιση του Δεύτερου Βιβλίου της Μελέτης και προσώρας έχουν καταγραφεί γύρω στους 150 συγγραφείς.

 

76 Πρωτοχρονιές, νοσταλγία, μνήμες και σκέψεις γενεθλίων και ζωής

Άποψη του χωριού μου Κρανιά Ελασσόνας, στη δεκαετία του 1960. Η εκκλησία του Αγίου Δημητρίου και το μεγάλο δημοτικό σχολείο όπου φοίτησα (1951-1957).

Από τον Χρίστο Ζαφείρη συνταξιούχο δημοσιογράφο, φιλόλογο,

Την Πρωτοχρονιά του 1945, λίγο μετά τα μεσάνυχτα, μ’ έφερε η μάνα μου στον κόσμο. Ήμουν το τέταρτο από τα εφτά παιδιά της, που επιβιώσαμε όλα παρά τις ταλαιπωρίες εκείνων των χρόνων ως πρόσφατα που έκοψε τον κρίκο της αλυσίδας μια αδερφή μας. Με γέννησε χωρίς μαμή, με τη βοήθεια μόνο της μάνας της, της αγαπημένης μου γιαγιάς Κατίνας (της ‘μάνας της τρανής’, όπως την φωνάζαμε). Ήταν μια φυσιολογική γέννα, όπως γεννήθηκαν τα νεογέννητα αρνάκια που βέλαζαν δίπλα της στο μαντρί. Όταν την έπιασαν οι πόνοι, ο πατέρας μου πήρε το μουλάρι και πήγε να φέρει την πρακτική μαμή, την Αμπατζού, που έμεινε κι αυτή σε στάνη στην άλλη πλευρά του βουνού. Τα πολλά χιόνια όμως, που είχαν κλείσει με ανεμοσούρια το μονοπάτι, τον ανάγκασαν να επιστρέψει άπραγος.

Αύγουστος 1923: Το τέλος του Ληστάρχου Θωμά Γκαντάρα

Στις αρχές Αυγούστου του 1923 άφηνε την τελευταία του πνοή στα βουνά της Οξιάς (Χάσια) ο ονομαστός, αιμοβόρος, αλλά και με μεταφυσικές ανησυχίες (πρόσφερε χρήματα για την ανέγερση ναών) και ευαισθησίες (προικοδοτούσε άπορες κορασίδες) λήσταρχος Θωμάς Γκαντάρας από την Άκρη Ελασσόνας.

Στη συνέχεια θα δούμε κάποια από τα βασικά γεγονότα που σημάδεψαν τόσο τη δική του ζωή όσο και άλλων που συναντήθηκαν οι δρόμοι τους.

Πάσχα 2016

Αυτός που φύτεψε στον άνθρωπο τον πόθο για το καινούριο ήρθε για να ανακαινίσει τα πάντα με την Ανάστασή Του.

Χριστός Ανέστη!

Η διαχρονικότητα των μηνυμάτων του '21

Πόσο διαχρονικά αναδεικνύονται σήμερα τα μηνύματα του '21!
Σήμερα, σε μια εποχή, που οι ιδεολογίες ("δεξιές", "αριστερές", "κεντρώες") διαψεύσθηκαν παταγωδώς από την ίδια την ιστορία. Σήμερα, που  η λέξη πολιτική κατάντησε να είναι συνώνυμο της απατεωνιάς ένεκα των πολιτικάντιδων. Σήμερα, που η δημοκρατία είναι μόνο κατ' επίφαση και καθημερινά κατακρεουργείται. Και το χειρότερο όλων των παραπάνω, είναι ότι όλα αυτά και άλλα πολλά, αποτελούν κοινό μυστικό...

Χ.Γ.

Όχι στον πόλεμο, ναι στην ειρηνική συνύπαρξη των λαών

Όταν έλιωσαν τα χιόνια στα βουνά της Αλβανίας, βρέθηκαν Έλληνες και Ιταλοί στρατιώτες με τον οπλισμό τους πεθαμένοι αγκαλιά.

Η παραπάνω απεικόνιση συμβολίζει την άρνηση στον πόλεμο και σ' αυτούς που τον προκαλούν. Η Ναζιστική Θηριωδία υπήρξε μια από τις μελανότερες σελίδες της ανθρώπινης ιστορίας. Το αυγό όμως του Νεοναζισμού  εκκολάφθηκε πρόσφατα  και στην πατρίδα μας της οποίας οι σελίδες της ιστορίας είναι διαχρονικά εμποτισμένες με αίμα στους αγώνες για Ελευθερία, Εθνική Ανεξαρτησία και Δημοκρατία.

Είναι επιτέλους καιρός η Ελληνική Δημοκρατία δια των κοινοβουλευτικών της αντιπροσώπων και όχι μόνο, μέσα στα πλαίσια ενός ανοιχτού δημόσιου διαλόγου, να αναρωτηθεί ανυπόκριτα για την ποιότητά της προλαμβάνοντας έτσι γεγονότα σαν αυτά που συμβαίνουν τελευταία στην πατρίδα μας παρά καταστέλλοντας  τα και μόνο.

Χ.Γ.

Ο αρχαιοελληνικός πολιτισμός και η νόθα δυτικοευρωπαϊκή συνέχειά του

 Του Σωτήρη Γουνελά,

Ο Κ. Παπαιωάννου είναι ένας εξαιρετικός φιλόσοφος-μελετητής-οραματιστής. Τα έργα του είναι κάτι ανάμεσα σε δοκίμιο-μελέτη αλλά καθένα τους προδίδει μεγάλη αναζήτηση, εποπτεία και εγρήγορση. Αυτό σημαίνει γνώση και εμβάθυνση σε περιοχές του λόγου και του πνεύματος αρχαιότερες και νεώτερες. Στις αρχαιότερες περιλαμβάνονται η αρχαία Ελλάδα με την τραγικούς της, τη φιλοσοφία της και την ιστορία της, η Π. Διαθήκη με έμφαση στους προφήτες και η ιστορία των Εβραίων, η χριστιανική παράδοση ανατολική και δυτική, ενώ στις νεώτερες βασικά έργα του ευρωπαϊκού πολιτισμού όπως των  Καντ, Χέγκελ, Μαρξ. Όμως δεν μένει εκεί. Αναπτύσσει μια σκέψη σπουδής κριτική και ακονισμένη καθώς τον ενδιαφέρει να εντοπίσει τον πυρήνα ή τους πυρήνες του ευρωπαϊκού λόγου ή της ‘περιπέτειας του πνεύματος’, όπως γράφει στη εισαγωγή στην Αποθέωση της ιστορίας ο Γ. Καραμπελιάς. Επιχειρώντας να εμβαθύνει μέσα τους, απομονώνει ιδιαίτερες πλευρές τους και παραλληλίζει με αρχαιότερα έργα ή συγκρίνει εποχές και ιστορικές περιόδους αρχαιότερες με νεώτερες.

Εάν μελετήσει κανείς το έργο του θα βρεθεί μπροστά στα ερωτήματα: ποιός είναι ο σημερινός άνθρωπος και από πού έρχεται; ποιός είναι ο έλληνας ή ο ευρωπαίος κάτοικος μιας χώρας της Ευρώπης, ποιός ο αλλοδαπός που περιφέρεται ή εγκαθίσταται εκεί, ποιός ο φοιτητής που πηγαινοέρχεται ανάμεσα Αμερική και Ευρώπη, ποιός ο επιχειρηματίας, ο καθηγητής, ο τεχνικός; Ποιός είναι και τί σχέση μπορεί να έχει ο άνθρωπος αυτός με το ‘εδιζησάμην εμεωυτόν’ του Ηράκλειτου, με το ‘γνώθι σαυτόν’ του μαντείου και του Σωκράτη και με το ‘η βασιλεία των ουρανών εντός υμών έστιν’ του Ευαγγελίου; Και τέλος ποιός είναι ο άνθρωπος αυτός σε σχέση με τον σύγχρονο μηδενισμό;