"Θεός. Απών ή παρών στην Ιστορία;" στην Πειραϊκή Εκκλησία και τη Σοφία Χατζή (ΒΙΝΤΕΟ)

 

Ο Χρήστος Γκουνέλας προσκεκλημένος τηλεφωνικά στο Ραδιόφωνο της Πειραϊκής Εκκλησίας και στην εκπομπή "Ραδιοπαραμυθία" της Σοφίας Χατζή (30-06-2025). Η εκπομπή είναι αφιερωμένη στο νέο βιβλίο του Χρήστου Γκουνέλα το οποίο φέρει τον τίτλο: "Θεός. Απών ή παρών στην Ιστορία;" και κυκλοφορείται από τις εκδόσεις "Γρηγόρη". Ο Χρήστος Γκουνέλας συζητά με τη Σοφία Χατζή για την "προπτωτική" κατάσταση του ανθρώπου, την "πτώση" του, τους "δερμάτινους χιτώνες", τη βιολογικότητα, το σώμα, την ψυχή, τη φθαρτότητα και τον θάνατο. Επίσης, γίνεται αναφορά για τη θέση του Θεού και του ανθρώπου μέσα στην Ιστορία, για τον ρόλο της θεολογίας στη σύγχρονη εποχή της 4ης Βιομηχανικής Επανάστασης, αλλά και για τον ελεύθερο διάλογο της θεολογίας με όλες τις επιστήμες, τις τέχνες και τον πολιτισμό.  

Οι βιβλικοί «Δερμάτινοι Χιτώνες» έχουν συμβολισθεί από Πατέρες της Εκκλησίας και νεότερους ερμηνευτές ως υλικότητα, παχυμμένη σωματότητα, αλογότητα, βιολογικότητα και νεκρότητα, αλλά και ως πολιτισμός, τέχνες, επιστήμη και πολιτική. Με αυτούς ενέδυσε ο Θεός τους πρωτοπλάστους αμέσως με την πτώση τους.

Τόσο ο Νικόλαος Καβάσιλας όσο και ο Παναγιώτης Νέλλας, ο καθένας στην εποχή του ερμήνευσε θεολογικά τη δίμορφη πραγματικότητα των Δερμάτινων Χιτώνων, δίνοντας τις ανάλογες οντολογικές, ανθρωπολογικές και κοσμολογικές προεκτάσεις. Στόχος τους ήταν ο διάλογος με τον καιρό τους τον οποίο κατόρθωσαν όχι μόνο μέσα από τα συγγράμματά τους αλλά και από την καθημερινή τους πράξη μέσα στον κόσμο.

Σήμερα στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, υπάρχει η ανάγκη μιας νέας σύγχρονης ερμηνείας της Θεολογίας των Δερμάτινων Χιτώνων, μιας θεολογίας της Ιστορίας, όπως την αποπειρώμεθα εδώ, σε ανοιχτό διάλογο με τις σύγχρονες επίγειες πραγματικότητες και με οντολογικές, ανθρωπολογικές και κοσμολογικές προεκτάσεις. Τελικά, σε κάθε εποχή -και ακόμη περισσότερο τώρα- το ερώτημα για εμάς παραμένει καίριο: Πρόκειται για το αν ο Θεός είναι απών ή παρών μέσα στην Ιστορία και τον άνθρωπο, ρεαλιστικά και μυστηριακά. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

Χρήστος Γκουνέλας: "Θεός, απών ή παρών στην Ιστορία;"

 

“Θεός, απών ή παρών στην Ιστορία; Οι «Δερμάτινοι Χιτώνες» από τον Νικόλαο Καβάσιλα και τον Παναγιώτη Νέλλα στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Οντολογία, Ανθρωπολογία, Κοσμολογία” είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του Χρήστου Γκουνέλα, το οποίο κυκλοφορείται από τις εκδόσεις “Γρηγόρη” σε όλα τα βιβλιοπωλεία. 

Οι βιβλικοί «Δερμάτινοι Χιτώνες» έχουν συμβολισθεί από Πατέρες της Εκκλησίας και νεότερους ερμηνευτές ως υλικότητα, παχυμμένη σωματότητα, αλογότητα, βιολογικότητα και νεκρότητα, αλλά και ως πολιτισμός, τέχνες, επιστήμη και πολιτική. Με αυτούς ενέδυσε ο Θεός τους πρωτοπλάστους αμέσως με την πτώση τους. 

Τόσο ο Νικόλαος Καβάσιλας όσο και ο Παναγιώτης Νέλλας, ο καθένας στην εποχή του, ερμήνευσε θεολογικά τη δίμορφη πραγματικότητα των Δερμάτινων Χιτώνων, δίνοντας τις ανάλογες οντολογικές, ανθρωπολογικές και κοσμολογικές προεκτάσεις. Στόχος τους ήταν ο διάλογος με τον καιρό τους τον οποίο κατόρθωσαν όχι μόνο μέσα από τα συγγράμματά τους αλλά και από την καθημερινή τους πράξη μέσα στον κόσμο. 

Σήμερα, στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης, υπάρχει η ανάγκη μιας νέας σύγχρονης ερμηνείας της Θεολογίας των Δερμάτινων Χιτώνων, μιας θεολογίας της Ιστορίας, όπως την αποπειρώμεθα εδώ, σε ανοιχτό διάλογο με τις σύγχρονες επίγειες πραγματικότητες και με οντολογικές, ανθρωπολογικές και κοσμολογικές προεκτάσεις. Τελικά, σε κάθε εποχή -και ακόμη περισσότερο τώρα- το ερώτημα για εμάς παραμένει καίριο: Πρόκειται για το αν ο Θεός είναι απών ή παρών μέσα στην Ιστορία και τον άνθρωπο, ρεαλιστικά και μυστηριακά. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου).

Χρήστος Γκουνέλας: "Τεχνητή νοημοσύνη, αιωνιότητα και αθανασία"

 

Περιγραφή του βιβλίου

Από τότε που συνειδητοποίησε τη θνητότητά του, ο άνθρωπος επιθυμεί να γίνει αθάνατος, να γίνει Θεός. Αυτό που δεν κατάφεραν οι θρησκείες και η φιλοσοφία μέσα στην ιστορία θέτουν ως στόχο οι θιασώτες του ψηφιακού υπερανθρωπισμού και του τεχνικού ή του κριτικού μετανθρωπισμού: την αθανασία και την αιωνιότητα. Ωστόσο, η ζωή είναι συνυφασμένη οντολογικά με τον θάνατο. Ύπαρξη και ανυπαρξία πορεύονται μαζί. Το ίδιο και στον Αίτιο αυτών. Καταργώντας τεχνικά τον θάνατο, καταργείται και η ίδια η ζωή. Και, εν τέλει, ποια η αξία της ζωής, αν δεν μπορεί ο άνθρωπος να τη θυσιάσει αγαπητικά και ελεύθερα και να μετέχει της θυσιαστικής αθανασίας και αιωνιότητας του Θεού και των άλλων ανθρώπων εντός του μη Όντος; Χωρίς τον θάνατο πώς είναι δυνατόν να πονάς, να χαίρεσαι, να συμπονάς και να αγαπάς έως θανάτου; Αλλά και χωρίς τον θάνατο και τη φθορά πώς δύναται να υπάρξει πρόοδος; Προηγείται, μάλλον, η ελευθερία και έπεται η αθανασία και η αιωνιότητα. Η ελευθερία που σφυρηλατείται διαρκώς από την ανάγκη, το απρόσμενο και την απροσδιοριστία (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο). 

Λεξικό Λαρισαίων Συγγραφέων

ΒΙΒΛΙΟ: ΛΕΞΙΚΟ ΛΑΡΙΣΑΙΩΝ ΣΥΓΓΡΑΦΕΩΝ, ΒΙΒΛΙΟ ΠΡΩΤΟ

ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ: ΒΑΪΟΣ ΚΟΥΤΡΙΝΤΖΕΣ

ΕΚΔΟΣΕΙΣ: ΕΝΥΠΝΙΟ

ΧΡΟΝΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ: ΔΕΚΕΜΒΡΙΟΣ 2022

ΣΕΛΙΔΕΣ: 1044

ΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ

Κυκλοφόρησε το «Λεξικό Λαρισαίων Συγγραφέων-Βιβλίο Πρώτο» του Λαρισαίου συγγραφέα Βάιου Κουτριντζέ από τις εκδόσεις «Ενύπνιο»: https://www.enipnio.gr/ . Όπως μας πληροφόρησε ο συγγραφέας, απαιτήθηκαν δέκα χρόνια, για να ευοδωθεί αυτή η κοπιώδης προσπάθεια. Το βιβλίο είναι ένα εγκυκλοπαιδικό λεξικό των Λαρισαίων συγγραφέων από την Αρχαιότητα έως το 2020. Στις 1040 σελίδες του, παρουσιάζονται τα εργοβιογραφικά στοιχεία 607 συγγραφέων, καταγράφονται 4500 τίτλοι βιβλίων και περιλαμβάνονται 1250 εικόνες δημιουργών και των εκδοθέντων έργων τους. Πέραν των ανωτέρω, το βιβλίο είναι κι ένα πόνημα δοκιμιακού χαρακτήρα, που περιέχει συνοπτικά την ιστορία της περιοχής σε συνδυασμό με την πνευματική ανέλιξη, ενδιαφέροντα Συμπεράσματα, διαφωτιστικά Γραφήματα, απαραίτητες Σημειώσεις, κατατοπιστικά Ευρετήρια και αναλυτική Βιβλιογραφία. Το χρονικό εύρος της μελέτης εκτείνεται σε χρονικό βάθος 25 περίπου αιώνων κι επιμερίζεται, μόνο για τις ανάγκες της μελέτης, σε 4 περιόδους, οριζόμενες από χαρακτηριστικά ιστορικά ή λογοτεχνικά γεγονότα ως εξής:

1η περίοδος: 5ος π.Χ. αι. - 5ος μ.Χ., από τον Ιπποκράτη έως τον τελευταίο διαπιστωμένο Λαρισαίο συγγραφέα, τον μαθηματικό Δομνίνο τον Λαοδικέα.

2η περίοδος: 5ος μ.Χ. - 1423 μ.Χ., δηλαδή από το τέλος της 1ης περιόδου έως την οριστική κατάληψη της Λάρισας από τους Οθωμανούς.

3η περίοδος: 1423μ.Χ. - 1898 μ.Χ., δηλαδή από το τέλος της 2ης περιόδου έως την οριστική αποχώρηση των Οθωμανών από την περιοχή. Περιλαμβάνει επομένως και το χρονικό διάστημα 1881 - 1898.

4η περίοδος: Το χρονικό διάστημα 1898 μ.Χ. - 2020 μ.Χ.

Για την τοπική Γραμματεία, δηλαδή για το σύνολο των έργων του γραπτού λόγου στην περιοχή του ν. Λάρισας, το Λεξικό αποτελεί ένα καινοφανές, πρωτότυπο έργο, που συστήνει στο Λαρισαίο, αλλά και σε κάθε αναγνώστη, ένα μεγάλο αριθμό Λαρισαίων συγγραφέων, που δραστηριοποιήθηκαν στο παρελθόν ή δραστηριοποιούνται σήμερα και θέτει στη διάθεση των ιστορικών και κριτικών της Λογοτεχνίας διάφορα συμπεράσματα, που μπορούν να χρησιμοποιήσουν στην κατάρτιση των δικών τους μελετών, όπως επί παραδείγματι το πλήθος των συγγραφέων ανά συγγραφικό είδος: πεζογραφία - ποίηση - παιδική λογοτεχνία - μελετήματα, λησμονημένους ή τελείως άγνωστους συγγραφείς, κ.ά.. 

Μετά την έκδοση αυτού του Λεξικού, θα διαλυθεί η εσφαλμένη άποψη που πλανάται, και ενίοτε διατυπώνεται, ότι δεν υπήρξαν Λαρισαίοι πνευματικοί άντρες κατά την Αρχαιότητα και θα γίνει αντιληπτό ότι οι Λαρισαίοι συγγραφείς των προεπαναστατικών χρόνων, διδάσκαλοι-λόγιοι-διαφωτιστές, με τη δράση και τα έργα τους, έπαιξαν σημαντικότατο και καίριο ρόλο στη δημιουργία εθνικής συνείδησης στους υπόδουλους Έλληνες και βοήθησαν στο ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821. 

Οι αναγνώστες θα διαπιστώσουν, ακόμη, ότι πολλοί συμπολίτες τους εργάζονται αθόρυβα, αναλώνοντας χρόνο και χρήματα, με ανιδιοτέλεια, για τη βελτίωση του πνευματικού επιπέδου των κατοίκων του ν. Λάρισας, αλλά και την ανάδειξη της Λάρισας ως περιφερειακής πόλης με έντονες πνευματικές ανησυχίες.

Τέλος, ο συγγραφέας μας γνώρισε ότι βρίσκεται σε εξέλιξη η συλλογή στοιχείων για την κατάρτιση του Δεύτερου Βιβλίου της Μελέτης και προσώρας έχουν καταγραφεί γύρω στους 150 συγγραφείς.

 

Το βιβλίο του Χρήστου Γκουνέλα «Μεταξύ ιστορίας και εσχάτων. Η θεολογία του ενανθρωπισμού και των επιγείων πραγματικοτήτων στον Παναγιώτη Νέλλα»

Γράφει ο Δρ Νίκος Παύλου

Θεολόγος – Ιστορικός, Συντονιστής Θεολόγων Θεσσαλίας και Δυτικής Μακεδονίας,

Πρωτογνώρισα το έργο του θεολόγου της γενιάς του ‘60 Παναγιώτη Νέλλα όταν έπεσε στα χέρια μου το πνευματικό του παιδί, το περιοδικό ΣΥΝΑΞΗ, που ήταν μία σπουδή στην Ορθοδοξία και αποτελεί σταθμό στην ανταλλαγή ιδεών που σχετίζονταν με θεολογικές αναζητήσεις  και ζυμώσεις.

Ξανασυνάντησα τον Παναγιώτη Νέλλα στο βιβλίο του Λαρισαίου Θεολόγου Χρήστου Γκουνέλα, καθηγητή στο Μουσικό Σχολείο Λάρισας. Ένα εξαιρετικό κείμενο που αναλύει το έργο του Παναγιώτη Νέλλα, που προσπάθησε να αναδείξει τον ορθόδοξο ανθρωπισμό, έχοντας ως βάση το έργο ενός διαπρεπούς διανοούμενου της μεταβυζαντινής περιόδου και Αγίου της εκκλησίας μας , του Νικολάου Καβάσιλα.

"Μεταξύ Ιστορίας και Εσχάτων", το νέο βιβλίο του Χρήστου Γκουνέλα

Το εξώφυλλο του βιβλίου με την προσωπογραφία του Παναγιώτη Νέλλα

"Μεταξύ Ιστορίας και Εσχάτων - Η θεολογία του ενανθρωπισμού και των επίγειων πραγματικοτήτων στον Παναγιώτη Νέλλα", είναι ο τίτλος του νέου βιβλίου του θεολόγου Χρήστου Γκουνέλα, το οποίο κυκλοφορείται από τις Εκδόσεις "Επέκταση" σε όλα τα ενημερωμένα βιβλιοπωλεία της Ελλάδας και της Κύπρου.

Πρόκειται για μια απόπειρα σύγχρονης ερμηνευτικής κριτικής προσέγγισης της θεολογίας του Παναγιώτη Νέλλα (1936-1986), ενός θεολόγου, ο οποίος σημάδεψε ανεξίτηλα τη μεταπολεμική και εν συνεχεία τη μεταπολιτευτική θεολογία στην Ελλάδα.

Στο εν λόγω βιβλίο ανιχνεύονται καταρχάς οι θεολογικές απαρχές του Παναγιώτη Νέλλα, τόσο οι σύγχρονες, όσο και οι παραδοσιακές. Έτσι, στο πρώτο κεφάλαιο, αναπτύσσονται από τον συγγραφέα οι βασικές αρχές της μεταπολεμικής Δυτικής θεολογικής σκέψης αναφορικά με τη θεολογία του εσχατολογισμού, του ενανθρωπισμού και των επίγειων πραγματικοτήτων. Η θεολογία στη δυτική Ευρώπη, αμέσως μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο, προσπάθησε να πάρει θέση απέναντι (και μέσα) στην ιστορία, με αφορμή βεβαίως τους δύο παγκόσμιους πολέμους που προηγήθηκαν και τις τραγικές συνέπειές τους. Ο Θεός είναι παρών στην ιστορία; Μετέχει σε αυτήν και με ποιο τρόπο; Μήπως ο άνθρωπος είναι "ριγμένος" μόνος του μέσα στην τραγική του ιστορία; Ποιά τελικά είναι (ή θα πρέπει να είναι) η θέση της Εκκλησίας και της Θεολογίας της μέσα στον Κόσμο και την Ιστορία; Το μήνυμα της Ανάστασης του Χριστού εμποτίζει την ιστορία; Ή ο Χριστός παραμένει μόνος Του, άσαρκος, εκτός της ανθρώπινης ιστορίας, "προδομένος", ενίοτε, ακόμη και από την ίδια την ανθρωπινότητα της Εκκλησίας Του και τη Θεολογία; Ποιός, λοιπόν, κατευθύνει την ιστορία και πού; Αυτά και άλλα, πολλά ακόμη, αμείλικτα ερωτήματα του Κόσμου, αλλά και της Θεολογίας τέθηκαν εκείνη την εποχή (και τίθενται, βεβαίως, και σήμερα), και εναγώνια ζήτησαν (και ζητούν) απάντηση. Η ισορρόπηση της Εκκλησίας (και της Θεολογίας) ανάμεσα στα Έσχατα και την Ιστορία, αποδείχτηκε δύσκολη, όχι μόνο στη θεωρία, αλλά ακόμη περισσότερο στην πράξη. Ο εγκλωβισμός στην Ιστορία (εκκοσμίκευση) ή αντίθετα στα Έσχατα (απόκοσμο) ήταν (και είναι) πάντα υπαρκτοί κίνδυνοι, ως οντολογικοί ύφαλοι και σκόπελοι, στο ταξίδι του καραβιού της Εκκλησίας μέσα στο πέλαγος της Ιστορίας. Η θεολογία του ενανθρωπισμού υπήρξε η θεολογική τάση, η οποία ήταν εγγύτερα στην πρόσληψη του ανθρώπου και της Ιστορίας του στο «εδώ και τώρα». Ενώ, η κατ’ επέκταση ανάπτυξη της θεολογίας των επίγειων πραγματικοτήτων, φιλοδοξούσε να μην αφήσει κανένα έργο του ανθρώπου έξω από τη θεία Χάρη και την ένωση με τον Δημιουργό.

 Σε ένα τέτοιο ιστορικό και θεολογικό περιβάλλον ανδρώθηκε ο Παναγιώτης Νέλλας, ο οποίος, ακολουθώντας ένα από τα βασικότερα αιτήματα της θεολογίας της εποχής του, αναζήτησε απαντήσεις στα παραπάνω ερωτήματα μέσα στη μακροχρόνια εμπειρία της Εκκλησίας, όπως αυτή εκφράστηκε από την ίδια τη ζωή και τα γραπτά των Πατέρων της Εκκλησίας. Ο Παναγιώτης Νέλλας τρέφει ιδιαίτερη εκτίμηση στη θεολογική προσωπικότητα του Νικολάου Καβάσιλα, ίσως διότι ο Καβάσιλας κατόρθωσε να συνδυάσει, στη ζωή του και τη θεολογία του, την Ιστορία με τα Έσχατα. Άλλωστε, και ο ίδιος έζησε τότε σε μια ταραχώδη ιστορικά, κοινωνικοπολιτικά και εκκλησιαστικοθεολογικά εποχή με παράλληλες πνευματικές αναζητήσεις σε Δύση (Αναγέννηση) και Ανατολή (ησυχαστικές έριδες), κατορθώνοντας, ωστόσο, να ισορροπήσει ορθόδοξα ανάμεσα στον ουρανό και τη γη.

Στο δεύτερο κεφάλαιο του βιβλίου, ο συγγραφέας καταπιάνεται με αναλυτικό και ερμηνευτικό τρόπο με την εικονική οντολογία του ανθρώπου, τη θεολογία των δερμάτινων χιτώνων και τη Χριστομυστηριοκεντρική θεολογία του Παναγιώτη Νέλλα. Πρόκειται για τους θεολογικούς πυλώνες πάνω στους οποίους στήριξε ο Παναγιώτης Νέλλας την ορθόδοξη οντολογία και ανθρωπολογία του και την κατ' επέκταση ανάπτυξη της θεολογίας των επίγειων πραγματικοτήτων.

Στο τρίτο κεφάλαιο του βιβλίου, παρουσιάζονται οι απόψεις του Παναγιώτη Νέλλα μέσα από τον διάλογο του με επίγειες πραγματικότητες (δερμάτινους χιτώνες) της εποχής του και την προσπάθειά του για την εν Χριστώ πρόσληψή τους. Διαλέγεται, λοιπόν, με την  επιστήμη, με τα κινήματα της εποχής, με την υπαρξιακή φιλοσοφία, ακόμη και με την αναρχία. Επιπλέον, οι σύγχρονες (και διαχρονικές) θέσεις του και η εν γένει πράξη του για την Παιδεία, για το μάθημα των Θρησκευτικών, για την Πολιτική, αλλά και για τον τρόπο διοίκησης της Εκκλησίας, φανερώνουν έναν θεολόγο με ανοιχτή καρδιά και ανοιχτό μυαλό, ο οποίος ζει μεταξύ της Ιστορίας και των Εσχάτων. Απέδειξε, τελικά, πως ο τρόπος ζωής που προτείνει ο Χριστός είναι εφαρμόσιμος μέσα στην Ιστορία, αρκεί να συναντήσει (ο Χριστός) ελεύθερες καρδιές, οι οποίες να θέλουν κενωτικά, αγαπητικά και προπάντων ελεύθερα, να τον ασκήσουν. Η ίδρυση της Σύναξης, από τον Παναγιώτη Νέλλα, ενός περιοδικού σπουδής στην Ορθοδοξία, μετουσιώνει ακριβώς τη διπλή κίνηση του Παναγιώτη Νέλλα προς τη Βασιλεία του Θεού και προς τον Κόσμο, κίνηση συνθετική, ασύγχυτη, αδιαίρετη και μυστηριακή.

Παράλληλα, σε όλα τα παραπάνω, ο συγγραφέας του βιβλίου δεν παραλείπει να καταθέτει με θετικά κριτικό τρόπο τις απόψεις του, ζωντανεύοντας ακόμη περισσότερο τις σελίδες του βιβλίου. Εκφράζεται έτσι - κατά το δυνατόν - τόσο η αγωνιώδης, όσο και η ελπιδοφόρα διαλεκτική ένταση της Ιστορίας και των Εσχάτων, της «ήδη» και της «όχι ακόμη» παρουσίας του Χριστού, στο «εδώ και τώρα».

ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ του βιβλίου