Σχολείο δίχως μόρφωση, δίχως Παιδεία

 

Του Χρήστου Γκουνέλα

(Δρ Θεολογίας, MSc Βιοηθικής)

Βρισκόμαστε ήδη στην αρχή μιας νέας ακόμη σχολικής χρονιάς. Στους αγιασμούς ακούσαμε και πάλι, όπως κάθε χρόνο άλλωστε, βαρύγδουπα λόγια από πολιτικά και διοικητικά χείλη του Υπουργείου και όχι μόνο για την αξία της Παιδείας, του σχολείου αλλά και για την ελπίδα που εκκολάπτεται σε αυτό. Ακούγοντας κανείς τέτοια λόγια μάλλον θα αισθάνεται ότι ζει σε άλλη χώρα. Ωστόσο, η καθημερινή πραγματικότητα θα έρθει και πάλι να διαψεύσει τόσο εκείνους που παρουσιάζουν μία άλλη πραγματικότητα όσο και αυτούς που ελπίζουν (όσοι είναι ακόμα αυτοί) ότι επιτέλους κάποτε θα βιώσουν μία διαφορετική πραγματικότητα. 

Δυστυχώς, όπως λειτουργεί εδώ και πολλά χρόνια το ελληνικό σχολείο δεν προσφέρει τίποτα άλλο στα παιδιά πάρα ένα τυπικό χαρτί. Ειδικά στη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση αν ήταν δυνατόν το «χαρτί» να το έδιναν τα φροντιστήρια τότε μάλλον κανένας μαθητής και καμία μαθήτρια δεν θα πήγαινε στο σχολείο. Άλλωστε, είναι παγκοίνως γνωστό ότι τη μεταφορά και τη διαχείριση της γνώσης στο μυαλό των μαθητών την έχουν αναλάβει τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα μαθήματα. Ουσιαστικά, πρόκειται για logistics γνώσεων με σκοπό την επιτυχία στην επιθυμούμενη σχολή. Ούτε λόγος για κριτική σκέψη, για αναζήτηση σοφίας και για μόρφωση (δίνω μορφή) του ανθρώπου. Αυτά ακούγονται εκτός εποχής, ακόμη και γραφικά, διότι ούτε είναι δυνατόν να μετρηθούν και να καταμετρηθούν όπως επιτάσσει η εποχή αλλά και ακόμη περισσότερο δεν οδηγούν στην κορυφή της επιτυχίας. Η γνώση θεωρείται κατάκτηση και όχι σχέση και μετοχή. Γνωρίζω, άρα κατακτώ. 

Έτσι, μιλάμε για αριστεία εννοώντας την ατομική κατάκτηση της γνώσης με στόχο τη μετρήσιμη – πάντα – ευημερία. Ποτέ άλλοτε ίσως δεν είχαμε τόσους άριστους μαθητές και μαθήτριες αλλά ταυτόχρονα και τέτοια έλλειψη μόρφωσης και βαθύτερης Παιδείας. Κάποτε στον τόπο του Ομήρου και των φιλοσόφων άριστος σήμαινε τον αγαθό πολίτη και άνθρωπο. Σήμερα άριστος είναι εκείνος όπου προσεγγίζει - ή ακόμη πιο τέλεια κατακτά - το είκοσι, όχι τη σοφία και την αγαθοσύνη (τα οποία δεν κατακτούνται, δεν μετρούνται αλλά μετέχονται). Αναρωτιέται κανείς λοιπόν εύλογα αν αυτό συνιστά πρόοδο τότε εκείνοι οι αρχαίοι ήταν εν τέλει οπισθοδρομικοί. Είμαστε μπροστά από εκείνους ή πόρρω απέχουμε μετά από 2500 χρόνια υποτίθεται εξέλιξης του ανθρώπου και του μυαλού του; 

Και για να μιλήσουμε με σύγχρονη γλώσσα, είναι καιρός να κάνουμε ταμείο. Κερδίζουμε ή χάνουμε από ένα τέτοιο σχολείο; Θα οδηγηθούμε άραγε στην ευδαιμονία αποδεικνύοντας πανηγυρικά ότι όσα ειπώθηκαν έως τώρα από σοφούς στον τόπο μας και σε όλη την οικουμένη ήταν «έπεα πτερόεντα»; 

Όλοι (ή σχεδόν όλοι) έχουμε αντιληφθεί ότι αυτό το σύστημα λειτουργίας των σχολείων και της «Παιδείας» μας εν γένει απέχει από την αλήθεια, δηλαδή από τον άνθρωπο και τον συμπαντικό κόσμο. Τα περί αριστείας δεν είναι τίποτα άλλο παρά ένα αδειανό καλοσιδερωμένο και καθαρό πουκάμισο. Ίσως, ένα ακόμη επικοινωνιακό τέχνασμα για να σκεπάσουμε τραγικά τον βασιλιά ο οποίος είναι γυμνός και ασθμαίνει πληγωμένος. Σε ένα σχολείο που θεωρεί στην πράξη τις τέχνες, τον πολιτισμό και την αναζήτηση της αλήθειας ως χαμένη ώρα. Σε μία εκπαίδευση που μαθαίνει τους μαθητές (για την κυριολεξία οι μαθητές μαθαίνουν από τα φροντιστήρια) για το πως να ξεχωρίσουν ατομικά ως «άριστοι» από τον κόσμο και όχι πως να ενωθούν με αυτόν. Σε ένα Υπουργείο Παιδείας - κατ’ ευφημισμό - το οποίο αναλώνεται σε μία ατέρμονη γραφειοκρατία την οποία διαχέει γρήγορα πλέον, καθότι διαδικτυακά και με οπτική ίνα, και στο πιο απόμακρο σχολείο. Καίτοι ο απλός μάχιμος δάσκαλος της τάξης δίνει τον καθημερινό του αγώνα πολλές φορές μόνος - και μετ’ εμποδίων - με σύμμαχο τη συνείδησή του και τη δίψα των μαθητών. 

Όλοι νιώθουμε και βιώνουμε ότι αυτό το σχολείο δεν μπορεί  να πάει μακριά. Και όταν το σχολείο δεν πάει μακριά, δεν πάει και η κοινωνία. Χθες, όχι τώρα, είναι ανάγκη να αναπροσαρμοστούν οι προτεραιότητες του ελληνικού σχολείου. Χρειάζεται πλέον μία γενναία μεταρρύθμιση σε όλες τις βαθμίδες της εκπαίδευσης, η οποία να στηρίζεται ταυτόχρονα στη σοφία του παρελθόντος και τις προκλήσεις του μέλλοντος. Μία μεταρρύθμιση που θα ξεκινάει από τη θέληση του δασκάλου και τη συνδρομή της οικογένειας και της κοινωνίας. Μία μεταρρύθμιση εν τέλει η οποία δεν θα ξεκινάει από πάνω ως γραφειοκρατική  διεκπεραιωτική επιβολή, αλλά από κάτω, δίνοντας ελευθερία και «οξυγόνο» (άρα εμπιστοσύνη) στον δάσκαλο και τους μαθητές για ένα άλλο σχολείο διαφορετικό, ακριβώς στον αντίποδα του σημερινού. Άλλωστε, το Υπουργείο Παιδείας μας απέδειξε για μία ακόμη φορά τη διαχρονική ασυνέπεια και τον σουρεαλισμό του αναπτύσσοντας μία γραφειοκρατική αξιολόγηση την ίδια στιγμή που διορίζει ανώτερα στελέχη εκπαίδευσης και προβαίνει σε αποσπάσεις σε φορείς με αδιαφάνεια.